Bron: Gemeente Leeuwarden
Vanaf de middeleeuwen begroeven de Leeuwarders hun doden in hun midden: in en rond de drie parochiekerken en de vier kloosterkerken. Als gevolg van een aantal wetten, onder andere ter bevordering van de volkshygiëne, moest Leeuwarden na 1829 omkijken naar een nieuwe begraafplaats buiten de stad.
Eerst probeerde Leeuwarden nog toestemming te krijgen om te mogen blijven begraven op het Oldehoofsterkerkhof omdat hier nog plaats genoeg was. Maar daarvoor kregen ze geen toestemming.
De keuze viel op de oude terp Fiswerd. Deze lag op korte afstand van de Hoekster- en Vrouwenpoort. Door ruiling tegen andere stadslanden kreeg de gemeente het terrein in eigendom. De terp Fiswerd vormde één geheel met de terpen Bilgaard, Taniaburg en Vierhuis. Rond 1460 werd hier het St. Annaklooster gesticht. Dit klooster werd echter al snel Fiswerd genoemd: een samentrekking van de woorden Fransiscus en weerd. Het klooster was bereikbaar via de weg naar Jelsum. Aan de weg stond ook het Lazarushuis. Daarom werd de weg Leprozenweg genoemd. Hierin kwam verandering toen de Spaanse soldaten hier langstrokken op weg naar de Slag bij Heiligerlee. Sinds die tijd draagt de straat de naam Spanjaardslaan. Bij aanleg van de begraafplaats werd de weg bestraat en beplant met bomen en sindsdien heet de weg als Spanjaardslaan.
In 1829 maakte tuinarchitect Lucas Pieter Roodbaard een ontwerp voor een nieuwe begraafplaats aan deze Spanjaardslaan. In 1830 werd een ringgracht gegraven die via een vaart een verbinding kreeg met de stadsgracht. Vanuit de stad kon men via deze Lijkvaart per platbodem de doden naar hun laatste rustplaats varen. Roodbaard integreerde de wandel- en begraaffuncties door een begraafpark te ontwerpen in landschappelijke stijl. Er kwamen vijf verschillende afdelingen die overeenkwamen met de klassen waarin begraven werd. De eerste klassen bestonden uit zeer welgestelden, de vijfde was voor hen die vanwege armoede kosteloos werden begraven. De bevolkingsgroepen die voorheen in de kerken werden begraven, kwamen in het centrale park van de eerste twee klassen. Hier liggen bekende burgers als Wopke Eefhoff, Ir. Wouda, de moeder van Mata Hari en Roodbaard zelf begraven. De anderen werden er om heen begraven. Achter de ingang kwamen twee gebouwen, één als woning van de doodgraver, de ander als bergplaats voor koetsen en gereedschappen met een kamer voor de doden. Er werden twee lijkkoetsen aangeschaft, een voor de vermogenden en een voor onvermogenden. Daarnaast kwam er een schuit voor het vervoer van de doden over water, een gebruik dat na de aanleg van betere wegen halverwege de negentiende eeuw nagenoeg geheel verdween.
De begraafplaats is omgeven door een gracht. In 1874 ontwierp stadsarchitect Thomas Romein het lijken- of schijndodenhuisje. Hiermee werd voldaan aan de Wet op de besmettelijke zieken uit 1872. Deze wet schreef voor dat elke begraafplaats een lijkenhuisje moest hebben.Tot de sluiting van de begraafplaats deed dit huisje dienst als lijkenhuisje en bergplaats.
Het toegangshek uit 1832 werd ontworpen door Jaane van der Wielen. Het hek bestaat uit vier pendanten met twee kleine en in het midden een breed dubbel zwaaihek. Het hek wordt bekroond door symbolen van leven en dood. Aan de zijkanten een vlinder, symbool voor het korte aardse leven en de cirkelvormige in eigen staart bijtende slang voor het eeuwige leven. In het midden twee schedels en knekels met Memento Mori. Deze symbolen komen ook elders in hekken voor maar niet in deze vormen. Ze zijn waarschijnlijk speciaal voor dit hek gegoten.
Het begraafpark werd in 1833 in gebruik genomen met de begrafenis van de twee maanden oude Sibren F. Sibrandi op de vijfde afdeling. Op 3 februari 1969 werd de laatste dode ter aarde besteld. Tienduizenden Leeuwarders liggen hier begraven: een stenen archief van de stad.
Op 28 februari 1967 werd de Algemene Begraafplaats Spanjaardslaan officieel op de lijst van beschermde rijksmonumenten geplaatst.
Print dit artikel
Verstuur dit artikel